Bir süredir gebelik planlıyor ve her ay adet başladığında aynı soruyu soruyor olabilirsiniz: “Neden hamile kalamıyorum?” Özellikle adetler düzenliyse, yumurtlama günleri takip ediliyorsa ve yapılan ilk testlerde belirgin bir sorun görülmemişse bu durum daha da kafa karıştırıcı hale gelebilir.
Hamilelik, yalnızca yumurtanın oluşması ve spermin bulunmasıyla gerçekleşen basit bir süreç değildir. Yumurtlamanın gerçekleşmesi, spermin uygun özelliklere sahip olması, tüplerin açık olması, yumurta ile spermin buluşması, döllenmenin gerçekleşmesi, oluşan embriyonun gelişmesi ve rahim içine tutunabilmesi gerekir. Bu zincirin herhangi bir aşamasındaki sorun gebeliğin oluşmasını etkileyebilir. Bazen de standart incelemeler tamamlandığı halde belirgin bir neden bulunamaz.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), infertiliteyi düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen 12 ay veya daha uzun sürede gebelik oluşmaması şeklinde tanımlar. Bununla birlikte yaş, adet düzeni, geçirilmiş ameliyatlar, endometriozis şüphesi veya erkek faktörü gibi durumlarda değerlendirmeye daha erken başlanabilir.
İçindekiler
- Hamile kalmak neden bazen beklenenden uzun sürer?
- Her şey normal ama neden hamile kalamıyorum?
- Adetim düzenli ama neden hamile kalamıyorum?
- Yumurtlama oluyor ama gebelik neden oluşmuyor?
- Rahim filmim normal ve tüplerim açık ama neden olmuyor?
- AMH değerim normal ama neden hamile kalamıyorum?
- Sperm testi normal ama neden çocuğumuz olmuyor?
- İlk çocuğum oldu ama ikinciye neden hamile kalamıyorum?
- Düşükten sonra neden tekrar hamile kalamıyorum?
- Çikolata kisti olmadan endometriozis olabilir mi?
- Ne kadar süre hamile kalamamak normal kabul edilir?
- Hamile kalamama araştırılırken nelere bakılır?
Hamile Kalmak Neden Bazen Beklenenden Uzun Sürer?
Gebelik isteyen bir çift için bir ay uzun gelebilir. Birkaç ay geçtiğinde ise “bir sorun mu var?” düşüncesi başlayabilir. Oysa sağlıklı olduğu düşünülen çiftlerde bile her adet döngüsünde gebelik oluşması garanti değildir.
Gebelik ihtimali, yumurtlamadan önceki birkaç günü ve yumurtlama gününü kapsayan doğurgan dönemde daha yüksektir. Tıpta bu dönem fertil pencere olarak adlandırılır. Amerikan Üreme Tıbbı Derneği'ne (ASRM) göre doğurgan dönem yaklaşık altı günlük bir zaman aralığını kapsar ve gebelik olasılığı özellikle yumurtlamadan önceki günlerde yükselir. Aynı kaynak, gebelik isteyen çiftlerin önemli bir bölümünde gebeliğin ilk aylarda gerçekleştiğini belirtmektedir.
Bu nedenle birkaç ay içinde gebelik oluşmaması tek başına infertilite anlamına gelmez. Burada kadının yaşı, ne kadar zamandır gebelik denendiği, adet düzeni, önceki gebelikler ve çiftin sağlık geçmişi birlikte değerlendirilir.
Her Şey Normal Ama Neden Hamile Kalamıyorum?
İnfertilite değerlendirmesi yaptıran bazı çiftlerde yumurtlama normal görünür, rahim ve tüplerle ilgili belirgin bir sorun saptanmaz ve sperm analizinde önemli bir bozukluk bulunmaz. Buna rağmen gebelik oluşmayabilir.
Bu durum açıklanamayan infertilite olarak adlandırılabilir. Adı biraz yanıltıcıdır. “Hiçbir sorun yok” anlamına gelmez; günümüzde kullanılan standart incelemelerle gebeliğin neden oluşmadığını açıklayacak belirgin bir sorun bulunamadığını ifade eder.
Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyoloji Derneği'nin (ESHRE) açıklanamayan infertilite kılavuzunda, infertilite nedeniyle değerlendirilen çiftlerin belirli bir bölümünde standart incelemeler sonrasında belirgin bir neden saptanamayabildiği belirtilmektedir.
Yumurta ile spermin karşılaşması, döllenme, erken embriyo gelişimi ve rahme tutunma gibi süreçlerin tamamını doğal gebelik sırasında doğrudan gözlemlemek mümkün değildir. Dolayısıyla testlerin normal çıkması, üreme sürecindeki her ayrıntının kusursuz olduğunun kanıtı değildir.
Her Normal Test Yeni Bir Test Yapılması Gerektiği Anlamına Gelir mi?
Hayır. Burada “bulamadık, o halde bütün testleri yapalım” yaklaşımı doğru değildir.
ASRM, infertilitenin rutin değerlendirmesinde laparoskopi, bazı ileri sperm fonksiyon testleri, bağışıklık testleri, trombofili testleri veya endometrium biyopsisi gibi incelemelerin özel bir klinik neden olmadıkça herkese rutin uygulanmasını önermemektedir. Değerlendirmenin kişinin öyküsü ve mevcut bulgularına göre ilerlemesi gerekir.
Adetim Düzenli Ama Neden Hamile Kalamıyorum?
Düzenli adet görmek olumlu bir bulgudur, fakat tek başına “doğurganlık tamamen normal” anlamına gelmez.
ASRM'ye göre 21-35 gün aralığında düzenli adet gören kadınlarda çoğu zaman yumurtlamanın gerçekleştiği kabul edilebilir ve başka bir şüphe yoksa yumurtlamayı kanıtlamak için ayrıca test yapılması her zaman gerekli değildir.
Ancak gebelik için yumurtlama yalnızca başlangıçtır. Yumurtanın tüpe geçmesi, spermin yumurtaya ulaşabilmesi, döllenmenin gerçekleşmesi ve oluşan embriyonun gelişimini sürdürerek rahim içine tutunması gerekir.
Yaş da burada önemlidir. Bir kadın düzenli adet görmeye devam ederken yaşa bağlı olarak yumurta sayısı ve özellikle yumurtaların kromozomal açıdan sağlıklı olma olasılığı zaman içerisinde değişebilir. Bu nedenle adet düzeni ile üreme yaşı aynı şey değildir.
Yumurtlama Oluyor Ama Gebelik Neden Oluşmuyor?
Evde kullanılan yumurtlama testleri genellikle idrardaki LH hormonu düzeyindeki yükselmeyi saptar. Bu yükselme yumurtlamanın yaklaşmakta olduğuna işaret eder. Fakat pozitif bir yumurtlama testi, o ay gebeliğin mutlaka oluşacağını göstermez.
Sperm sayısı ve hareketliliği, tüplerin durumu, yumurtanın özellikleri, çiftin yaşı ve cinsel ilişkinin zamanı gibi başka değişkenler de gebelik oluşumunda rol oynar.
Telefon uygulamalarında gösterilen “yumurtlama günü” de kesin bir tarih değildir. Adet düzenli olsa bile yumurtlama günü döngüler arasında birkaç gün değişebilir. ASRM, gebelik isteyen çiftlerde doğurgan dönemde bir veya iki günde bir cinsel ilişkinin gebelik olasılığını artırmaya yardımcı olabileceğini belirtmektedir.
Bu bilgi, ilişkiyi yalnızca uygulamada gösterilen tek bir güne sıkıştırmamak açısından önemlidir.
Rahim Filmim Normal ve Tüplerim Açık Ama Neden Olmuyor?
Rahim filmi, yani histerosalpingografi (HSG), rahim boşluğu ve özellikle tüplerin açık olup olmadığı hakkında bilgi verir. İnfertilite değerlendirmesinde tüplerin açıklığını incelemek amacıyla kullanılan temel yöntemlerden biridir.
“Tüpler açık” sonucu elbette önemlidir. Fakat gebeliğin gerçekleşmesi için gereken bütün şartları tek başına göstermez.
HSG sonucunun normal olması yumurta rezervini, yumurtanın genetik yapısını, sperm fonksiyonlarının tamamını veya embriyonun rahim içine tutunma yeteneğini değerlendirmez. Aynı şekilde endometriozis gibi bazı durumlar yalnızca rahim filmiyle kesin olarak dışlanamaz.
Bu nedenle “Rahim filmim temiz çıktı, artık kesin hamile kalmalıyım” şeklinde bir beklenti gerçekçi değildir. HSG, büyük resmin önemli fakat tek bir parçasıdır.
AMH Değerim Normal Ama Neden Hamile Kalamıyorum?
AMH (Anti-Müllerian Hormon) son yıllarda doğurganlık konusunda en fazla konuşulan testlerden biri haline geldi. Bunun sonucunda AMH değeri iyi olan bir kişi, doğal olarak gebeliğin de kolay oluşması gerektiğini düşünebilir.
Fakat AMH temel olarak yumurtalıklardaki kullanılabilir folikül havuzu, yani yumurtalık rezervi hakkında bilgi verir. Bir başka deyişle daha çok yumurta sayısıyla ilişkilidir.
AMH, yumurtaların kalitesini doğrudan ölçmez ve tek başına doğal yolla gebelik ihtimalini gösteren bir test değildir. ASRM değerlendirmelerinde AMH ve antral folikül sayısının özellikle yumurtalıkların uyarıcı ilaçlara vereceği yanıtı ve elde edilebilecek yumurta sayısını öngörmede yararlı olduğu; buna karşılık kişinin doğal gebelik ihtimalini tek başına doğru biçimde tahmin edemediği belirtilmektedir.
Dolayısıyla “AMH'm iyi, neden hamile kalamıyorum?” sorusunun cevabı yalnızca AMH sonucunda aranamaz. Yaş, yumurtlama, tüpler, rahim, sperm değerlendirmesi ve gebelik deneme süresi birlikte ele alınmalıdır.
Sperm Testi Normal Ama Neden Çocuğumuz Olmuyor?
Sperm analizi, yani spermiyogram, erkek infertilitesinin ilk değerlendirmesinde kullanılan temel incelemelerden biridir. Sperm sayısı, hareketliliği ve şekli gibi özellikler değerlendirilir.
Ancak normal sınırlarda çıkan bir sperm testi, gebelik oluşturma kapasitesinin yüzde 100 normal olduğunu kanıtlayan bir belge değildir.
Amerikan Üroloji Derneği (AUA) ve ASRM'nin erkek infertilitesi kılavuzunda, sperm analizindeki değerlerin tek başına bir erkeği kesin biçimde “fertil” veya “infertil” olarak sınıflandırmak için yeterli olmadığı belirtilmektedir. Sperm parametreleri aynı erkekte farklı örnekler arasında da değişiklik gösterebilir.
Burada önemli başka bir nokta daha vardır: infertilite çiftin birlikte değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Sorunun yalnızca kadında ya da yalnızca erkekte olduğu varsayımıyla ilerlemek doğru değildir. Erkek ve kadın değerlendirmesinin mümkün olduğunca paralel yapılması önerilir.
İlk Çocuğum Oldu Ama İkinciye Neden Hamile Kalamıyorum?
Daha önce doğal yolla gebelik yaşanmış olması ileride tekrar gebelik oluşacağını garanti etmez.
Daha önce gebelik gerçekleşmiş ancak daha sonra yeniden gebelik elde edilemiyorsa bu durum sekonder infertilite olarak adlandırılır. Dünya Sağlık Örgütü de infertiliteyi primer ve sekonder infertilite olarak iki ayrı grupta ele almaktadır.
Aradan geçen yıllar içinde kadının yaşı ilerlemiş, yumurtalık rezervi değişmiş, endometriozis gelişmiş, geçirilmiş enfeksiyon veya ameliyatlar tüpleri etkilemiş olabilir. Erkek partnerin sperm özelliklerinde de zaman içerisinde değişiklik görülebilir.
Dolayısıyla “Bir çocuğumuz zaten oldu, bizde infertilite olamaz” düşüncesi doğru değildir.
Düşükten Sonra Neden Tekrar Hamile Kalamıyorum?
Bir düşük yaşadıktan sonra yeniden gebelik beklemek duygusal olarak zor olabilir. Özellikle ilk gebelik kısa sürede oluşmuşsa birkaç ay geçmesi bile endişeye yol açabilir.
Tek bir düşük yaşanması, tek başına bundan sonra gebelik oluşmayacağı anlamına gelmez. Yeniden gebelik oluşma süresi; yaş, yumurtlama düzeni, düşük öncesindeki doğurganlık durumu ve başka sağlık sorunları gibi birçok etkene bağlıdır.
Burada iki konu birbirinden ayrılmalıdır: gebeliğin hiç oluşmaması ve gebeliğin oluşup kaybedilmesi aynı durum değildir. Tekrarlayan gebelik kayıplarında araştırılan nedenlerle infertilite değerlendirmesinde araştırılan nedenler kısmen farklı olabilir.
Düşük sonrasında uzun süre yeni gebelik oluşmuyorsa değerlendirme yalnızca önceki düşüğe odaklanmadan çiftin güncel üreme sağlığını kapsamalıdır.
Çikolata Kisti Olmadan Endometriozis Olabilir mi?
Evet. Endometriozis ile çikolata kisti aynı şey değildir.
Çikolata kisti olarak bilinen endometrioma, endometriozisin yumurtalıkta oluşturduğu kistik yapılardan biridir. Bir kadında yumurtalıkta çikolata kisti görülmeden de başka bölgelerde endometriozis bulunabilir.
Endometriozis bazı kadınlarda belirgin adet ağrısı, cinsel ilişki sırasında ağrı veya kronik kasık ağrısı oluştururken bazı kişilerde çok daha az belirti verebilir. Hastalık aynı zamanda infertiliteyle ilişkili olabilir. ESHRE endometriozis kılavuzu, endometriozise bağlı infertiliteyi ayrı bir klinik başlık olarak ele almaktadır.
Bu yüzden standart testlerde belirgin bir sorun görülmemesi, endometriozis olasılığının her durumda tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Öte yandan hamile kalamayan herkeste gizli endometriozis bulunduğunu düşünmek de doğru değildir. Değerlendirme kişinin belirtileri, sağlık öyküsü ve muayene bulgularına göre yapılmalıdır.
Ne Kadar Süre Hamile Kalamamak Normal Kabul Edilir?
Bu sorunun cevabında yaş çok önemlidir.
ASRM ve Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Koleji'nin (ACOG) yaklaşımına göre, bilinen başka bir risk bulunmayan kadınlarda 35 yaşın altında düzenli korunmasız ilişkiye rağmen 12 ay, 35 yaş ve üzerinde ise 6 ay gebelik oluşmadığında infertilite değerlendirmesine başlanması düşünülebilir. 40 yaşın üzerindeki kadınlarda ise daha erken değerlendirme uygun olabilir.
Ancak bu süreler herkesin mutlaka beklemesi gereken süreler değildir. Adetlerin çok düzensiz olması veya hiç olmaması, bilinen endometriozis, tüpleri etkileyebilecek hastalık ya da ameliyat öyküsü, belirgin erkek faktörü veya yumurtalık rezervini etkileyebilecek bir sağlık geçmişi varsa değerlendirmeye daha erken başlanabilir.
Hamile Kalamama Araştırılırken Nelere Bakılır?
İnfertilite araştırması yalnızca birkaç hormon testinden oluşmaz. İlk değerlendirmede kişinin adet düzeni, gebelik öyküsü, geçirilmiş ameliyatları, kullanılan ilaçlar ve gebelik deneme süresi gibi bilgiler önemlidir.
Kadında yumurtlama durumu, rahim ve tüplerin yapısı ile gerektiğinde yumurtalık rezervi değerlendirilir. Erkek partnerde ise üreme öyküsü ve sperm analizi ilk basamakların başında gelir. Bilimsel kılavuzlar temel infertilite değerlendirmesinin ovülasyon durumunu, kadın üreme sisteminin yapısını ve tüplerin açıklığını, ayrıca erkek partnerin sperm değerlendirmesini kapsamasını önermektedir.
Her çifte aynı testlerin yapılması gerekmez. Bazen birkaç temel inceleme sorunun yönünü gösterirken bazen standart testler normal çıkar ve açıklanamayan infertilite gündeme gelir. Böyle bir durumda da rastgele çok sayıda test istemek yerine yaş, ne kadar süredir gebelik beklendiği, önceki gebelikler ve eldeki bulgular birlikte değerlendirilir.
İnternette “hamile kalmayı sağlayan test”, “kesin gebelik yöntemi” veya tek bir hormon değerine dayanarak yapılan yorumlarla karşılaşmak kolaydır. Üreme sağlığı ise bundan daha karmaşıktır. AMH tek başına doğurganlık testi değildir, düzenli adet tek başına bütün üreme sisteminin normal olduğunu göstermez ve normal spermiyogram gebeliği garanti etmez. Bilimsel kılavuzların ortak noktası, infertilitenin kadın ve erkeğin birlikte değerlendirildiği bir süreç olmasıdır.
İzmir'de Hamile Kalamama ve İnfertilite Değerlendirmesi
Op. Dr. Nurettin Ersöz İnce, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı olarak İzmir'de kadın sağlığı, gebelik izlemi ve infertilite alanlarında hasta kabul etmektedir. Mesleki çalışmalarını İzmir Bayraklı'daki kliniğinde sürdüren Op. Dr. Nurettin Ersöz İnce'nin ilgi alanları arasında infertilite ve kadın hastalıklarıyla ilgili değerlendirmeler de bulunmaktadır. Hamile kalamama nedenleri kişiden kişiye değişebildiği için değerlendirme; kişinin yaşı, sağlık ve gebelik öyküsü ile gerekli görülen tıbbi incelemeler birlikte ele alınarak yapılır. Bu yazı genel sağlık bilgisi vermek amacıyla hazırlanmıştır; kişisel tanı veya tedavi önerisi niteliğinde değildir.